Cànanan

Tha an dòigh-obrach 1+2 a thaobh ionnsachadh cànain na phoileasaidh aig Riaghaltas na h-Alba a chaidh a chur air bhog ann an 2012 agus a thathar an dùil a chur an gnìomh ro 2021.

Tha e ag amas air cothrom a thoirt do chloinn agus do dhaoine òga dà chànan ionnsachadh a bharrachd air an cànan mhàthaireil anns a h-uile bun-sgoil agus àrd-sgoil ann an Alba suas gu deireadh AS3 – agus nas fhaide air falbh. Tha a’ bhileag seo a’ mìneachadh mar a thèid Modh 1+2 a chur an gnìomh agus carson a tha ionnsachadh chànanan eile cho cudromach. Tha e cuideachd a’ moladh dhòighean anns an urrainn dhut taic a thoirt do ionnsachadh cànain do phàiste.

Càite am faigh thu a-mach barrachd?

Ro 2021 bidh cothrom aig a h-uile sgoilear cànan a bharrachd ionnsachadh bho P1 air adhart, agus dàrna cànan a bharrachd gun a bhith nas fhaide na P5. Tha mòran sgoiltean air tòiseachadh air a’ phrògram mar-thà agus air adhartas math a dhèanamh gus a làn bhuileachadh. Gheibhear am poileasaidh aig www.gov.scot/Publications/2012/05/3670

Anns na sgoiltean

Do luchd-ionnsachaidh nas òige, thèid a’ chiad chànan a bharrachd a theagasg beagan aig aon àm. Mar eisimpleir, faodaidh tidsearan a chleachdadh airson cleachdaidhean làitheil leithid a bhith a’ gabhail a’ chlàir agus ag òrdachadh lòn-sgoile. Tha seo mar-thà na phàirt àbhaisteach de bheatha mòran chloinne anns na tràth ìrean sa bhun-sgoil ann an Alba. Mar a thèid luchd-ionnsachaidh air adhart tron ​​bhun-sgoil, tha iad dualtach pàirt a ghabhail ann an leasanan air leth ach bidh an cànan cuideachd air a chleachdadh agus air a dhaingneachadh leis a’ chlas tron ​​t-seachdain agus air fhighe a-steach don churraicealam nas fharsainge.

• Ann am bun-sgoiltean, mar as trice bidh an tidsear clas a’ teagasg a’ chiad chànan a bharrachd. Ann an àrd-sgoiltean, bidh an tidsear na eòlaiche nuadh-chànanan. Faodaidh luchd-cuideachaidh nuadh-chànanan, daoine bho ghnìomhachas, pàrantan agus luchd-labhairt cànain eile bhon choimhearsnachd san fharsaingeachd obrachadh còmhla ri tidsearan gus ionnsachadh cànain adhartachadh.
• Is e an cànan a thòisicheas do phàiste ann am P1 cànan sam bith a tha air a thabhann san àrd-sgoil ionadail cuideachd. Tha seo airson dèanamh cinnteach gum bi cothrom aig luchd-ionnsachaidh na sgilean aca a leasachadh ann an doimhneachd gu leòr gus an urrainn dhaibh a dhol air adhart gu teisteanas no duais SQA fhaighinn. Faodar Fraingis, Gearmailtis, Eadailtis, Spàinntis, Gàidhlig, Urdu, Mandarin agus Cantonais uile a sgrùdadh suas gu Àrd-ìre.
• Faodaidh an dàrna cànan a bharrachd a bhith mar aon a fhreagras air suidheachadh sgoil do phàiste. Dh’fhaodadh seo a bhith Gàidhlig, Albais, Fraingis, Mandarin, Pòlainnis, Hindi neo Cànan Soidhnidh Bhreatainn agus fiù ’s Laideann, am measg mòran eile. Mas fheàrr, leigidh àrd-sgoiltean le sgoilearan cumail orra ag ionnsachadh a’ chànain seo, agus ma ghabhas e dèanamh mar roghainn a’ leantainn gu teisteanas no duais a bharrachd san ìre as sine.

Ma tha ur pàiste a’ frithealadh sgoil Ghàidhlig

Tha Dòigh-obrach 1+2 cuideachd a’ buntainn ma tha do phàiste ann an sgoil tro mheadhan na Gàidhlig, far am bi e/i ag ionnsachadh na Gàidhlig tro mhodh bogaidh. Tha sin a’ ciallachadh gum bi a’ Ghàidhlig na cànan teagaisg àbhaisteach anns a h-uile seòmar-teagaisg bho P1 air adhart. Thèid cànan a bharrachd, leithid Fraingis no Spàinntis, a thoirt a-steach gun a bhith nas fhaide na P5 gus làn-chòir a thoirt don leanabh agaibh air 1+2 chànan.

Ma tha feumalachdan taic a bharrachd aig do phàiste

Tha clann le feumalachdan taic a bharrachd cuideachd airidh air cànanan a bharrachd ionnsachadh. Gheibh iad taic agus curraicealam iomchaidh gus an cuideachadh a’ faighinn thairis air bacaidhean sam bith air an ionnsachadh. Is dòcha gum bi pàrantan airson seo a dheasbad leis an sgoil aca mar phàirt de mhodhan sgrùdaidh àbhaisteach airson planadh taic.

'S e eadar-nàiseantaiche a th' annam. Tha mi air a bhith a’ fuireach anns an Fhraing agus ann am Portagail agus tha mi air Fraingis is Gearmailtis ionnsachadh. Is toil leam na ceanglaichean cultarach sin a bhith agam. Bidh iad gam fhàgail nas làidire. JK ROIMH-RADH

Gu pearsanta, tha mi a’ smaoineachadh gu bheil cànanan glè chudromach ann am foghlam. Bidh e glè chudromach gu h-eaconamach a bhith ag oideachadh ar n-òigridh san sgoil gus sealladh eadar-nàiseanta a bhith aca agus a bhith comhfhurtail ag obair ann an cànan cèin fhad ‘s a tha sinn a’ gluasad air adhart.

KAREN BETTS, Prìomh ghnìomhaiche Comann Uisge-beatha na h-Alba

B’ fheàrr leam gun do dh’ionnsaich mi Spàinntis nuair a bha mi a’ fuireach anns an Spàinn. Is e rudeigin a tha mi duilich nach do rinn e. Is urrainn dhomh tomhas meadhanach a thuigsinn, chan eil mi dìreach comhfhurtail ga bruidhinn. ANDY MURRAY

Carson a tha ionnsachadh cànain cudromach?

A bharrachd air a bhith na eòlas spòrsail is brosnachail, tha ionnsachadh chànanan a’ neartachadh cumhachd eanchainn…

Tha sgrùdaidhean air sealltainn gum faod mòran bhuannachdan a bhith ann a bhith ag ionnsachadh cànan. Mar eisimpleir:

• Bidh clann a tha an sàs ann an ionnsachadh cànain seasmhach a’ faighinn tuigse nas fheàrr air a’ chànan mhàthaireil aca, agus tha sin an uair sin a’ toirt buaidh mhath air litearrachd. Tha luchd-ionnsachaidh air am brosnachadh gus na ceanglaichean eadar cànanan fhaicinn agus aithneachadh mar a tha cànanan ag obair.
• Tha ionnsachadh chànanan a bharrachd a’ cuideachadh le bhith a’ leasachadh prìomh sgilean eile leithid tuigse eadar-chultarach, co-fhaireachdainn, foighidinn agus meas air iomadachd.
• Tha sgilean breithneachaidh nas fheàrr aig clann bho cho òg ri trì agus bidh sgòr nas àirde aca ann am matamataigs agus fuasgladh cheistean.
• Faodaidh ionnsachadh cànan dàil a chuir air comharran trom-inntinn suas ri còig bliadhna, a bharrachd air cuideachadh le faighinn seachad air às deidh stròc.

... agus tha e fìor mhath airson gnìomhachas.

Tha sinn beò ann an saoghal iom-fhillte, eadar-eisimeileach. Feumaidh sinn diofar chùl-raointean agus chànanan a thuigsinn agus a mheas. Ma tha sgilean nas làidire againn ann an cànanan, bheir e dhuinn bunait nas motha air an urrainn dhuinn ar miannan a thogail gus ceangal a dhèanamh ri agus gnothaichean a dhèanamh le dùthchannan eile.

Iain Swinney, Leas-chiad mhinistear

Cànain san àite-obrach

Tha cànanan air a bhith cudromach a-riamh anns na gnìomhachasan aoigheachd agus turasachd, ach tha iad cuideachd a’ toirt deagh thoiseach tòiseachaidh do thagraichean ann am mòran obraichean eile, bho IT agus gnìomhachas gu carthannasan agus na feachdan armaichte. Airson faighinn a-mach mar a tha cuid de chompanaidhean ann an Alba a’ cleachdadh chànanan eile seach Beurla a h-uile latha, faic na sgrùdaidhean cùise gnìomhachais air làrach-lìn Ionad Nàiseanta Chànanan na h-Alba,

www.scilt.org.uk/Business/tabid/1297/Default.aspx

Tha suirbhidh Foghlaim is Sgilean CBI 2017 a’ sealltainn cho cudromach sa tha e a bhith a’ fastadh dhaoine le sgilean cànain. Airson tuilleadh fiosrachaidh faic

www.cbi.org.uk/insight-and-analysis/helping-the-uk-thrive

• Bidh daoine òga ann an Alba ag ionnsachadh leughadh, èisteachd, bruidhinn agus sgrìobhadh ann an diofar chànanan – uile prìomh sgilean airson beatha agus obair.
• Tha ionnsachadh chànanan a bharrachd na ghluasad dreuchdail math. Feumaidh eaconamaidh na h-Alba luchd-obrach le comasan cànain làidir. Tha e deatamach gum fàg daoine òga an sgoil leis na sgilean a dh’ fheumas iad airson àm ri teachd soirbheachail ann an comann-sòisealta na cruinne.
• Ro 2020 thathar an dùil gum bi 15.6 millean a bharrachd obraichean le teisteanas àrd anns an RA, agus bidh ceudad mòr dhiubh sin ag iarraidh barrachd air aon chànan.
• Tha trì cairteal de luchd-fastaidh a’ coimhead airson luchd-fàgail na sgoile agus na colaiste le sgilean cànain nas fheàrr.
• Tha smaoineachadh breithneachail na sgil air a bheil iarrtas. Tha luchd-ionnsachaidh cànain buailteach a bhith math air smaoineachadh breithneachail agus tha iad fosgailte do bheachdan agus sheallaidhean ùra. Tha an àireamh de dh’ obraichean far a bheil smaoineachadh breithneachail cudromach air dùblachadh bho 2009.

Mar as urrainn dhut taic a thoirt do ionnsachadh cànain do phàiste

Le bhith a’ nochdadh deagh bheachd mu chànanan is chultaran eile, bidh sin fada gu bhith a’ cumail ùidh aig do phàiste ann an cànanan ionnsachadh. Seo cuid de bheachdan eile airson feuchainn:

• Iarr air do phàiste na tha iad ag ionnsachadh san sgoil a theagasg dhut
• Brosnaich do phàiste gu bhith spòrsail le cànanan leugh comaigean agus leabhraichean ann an cànan eile, thoir sùil air làraich-lìn cànain inntinneach, no ionnsaich òran ann an cànan eile.
• Thoir dùbhlan dha chèile gus faclan a lorg sa chiad chànan agad a tha a’ tighinn bho chànanan eile.
• Coimhead airson faclan a tha a’ tighinn bho chànanan eile a thathas a’ cleachdadh ann an sanasachd is pacaidean no ann an irisean.
• Coimhead air filmichean agus prògraman telebhisean ann an cànanan eile le fo-thiotalan.
• Ionnsaich an cànan còmhla ri do phàiste tha tòrr dhòighean ann cànan ùr ionnsachadh (no fear a dh’ ionnsaich thu san sgoil ùrachadh) gun a bhith a’ cladhach nan seann leabhraichean gràmair.
• Bruidhinn mu na buannachdan a tha an lùib ionnsachadh cànain nuair a tha do phàiste a’ beachdachadh air roghainnean ionnsachaidh no dreuchd.

Airson tuilleadh fiosrachaidh mu bhith a’ toirt taic do do phàiste, tadhal air www.scilt.org.uk/LearnersParents/Leaflets/ tabid/1875/Default.aspx

Mura h-e Beurla cànan màthaireil do phàiste, tha an dòigh-obrach 1+2 fhathast a’ buntainn.

Tha a bhith air do thogail ann an dachaigh dà-chànanach no ioma-chànanach a’ daingneachadh na buannachdan uile a thig an cois ionnsachadh cànain agus faodaidh tu do phàiste a chuideachadh gus am feum as fheàrr a dhèanamh den chothrom seo. Mar as motha a chleachdas tu cànan na dachaigh còmhla ri do theaghlach, mar eisimpleir, is ann as fhileanta a dh’ fhàsas do phàiste. Airson barrachd ionnsachadh mu bhith a’ togail leanabh le barrachd air aon chànan feuch an tadhal thu www.bilingualism-matters.ppls.ed.ac.uk

Tha Beurla mar chànan màthaireil dìreach 6% de shluagh an t-saoghail, agus chan eil Beurla idir aig 75% de dhaoine, agus mar sin ’s e uirsgeul a th’ ann gu bheil “Beurla gu leòr”. Le bhith a’ faighinn tuigse air cànanan eile leigidh sin le do phàiste diofar chultaran a rannsachadh ann am barrachd doimhneachd gus a bhith na fhìor shaoranach cruinneil.

Anns an RA, chan urrainn ach 38% de dhaoine còmhradh a chumail ann an cànan eile.

89%

de dhaoine ann an Alba den bheachd gu bheil e cudromach cànan a bharrachd ionnsachadh bho aois còig

Google e!

Ann an 1979, nuair a bha Sergey Brin còig bliadhna a dh'aois, dh'fhàg a theaghlach Moscow agus rinn iad eilthireachd dha na Stàitean Aonaichte. Chaidh e dhan sgoil ann am Maryland far an do dh'ionnsaich e Beurla a bhruidhinn, ach thug a phàrantan barrachd leasanan dha aig an taigh, ga chuideachadh gus a sgilean cànain Ruiseanach a chumail. An-diugh, mar cho-stèidheadair Google, is e Brin an 13mh neach as beairtiche san t-saoghal, le luach lom measta de $ 40 billean.

Bha eòlaiche coimpiutair agus neach-tionnsgain eadar-lìn ainmeil eile nach robh fortanach a bhith dà-chànanach, ach tha fios aige cho cudromach sa tha cànanan cèin. Tha stèidheadair Facebook Mark Zuckerberg (le $ 63 billean, an còigeamh duine as beairtiche san t-saoghal an-dràsta) air a bhith ag ionnsachadh Mandarin airson na seachd bliadhna a dh’ fhalbh. Carson? “Tha mi airson a bhith comasach air conaltradh le mo in-laghan Sìneach agus ionnsachadh mu chultar Shìona, agus leis gur toil leam dùbhlan!” tha e ag ràdh.

Na cànanan ‘3 Mòr’…

Is e Fraingis, Gearmailtis agus Spàinntis na cànanan as cumanta a thathas a’ teagasg ann an sgoiltean na h-Alba fhathast. Is iad seo na cànanan as fharsainge air feadh na Roinn Eòrpa - ach tha iad tòrr nas fharsainge na sin:

Tha Fraingis na cànan oifigeil sa Bheilg, Lucsamburg, Haiti, Canada agus barrachd air 15 dùthchannan Afraganach. Is e cuideachd an dàrna cànan neo-oifigeil aig Laos, Cambodia, Bhietnam, Morocco, Tunisia, Algeria, Lebanon agus Syria.

Is e Spàinntis cànan oifigeil a’ mhòr-chuid de dhùthchannan ann am Meadhan agus Deas Ameireagaidh. Is e cuideachd an dàrna cànan neo-oifigeil ann am pàirtean de na SA (Texas, Arizona, California, Miami), pàirtean de Morocco agus costa an iar Afraga.

Tha Gearmailtis na cànan oifigeil anns an Ostair, Lucsamburg, Liechtenstein, an Eilbheis, taobh an ear na Frainge, ceann a tuath na h-Eadailt agus taobh an ear na Beilge. Tha i cuideachd na dàrna cànan cudromach ann am mòran de dhùthchannan taobh an ear na Roinn Eòrpa agus is i am prìomh chànan a dh’ fheumas gnìomhachasan san RA a rèir rannsachadh le Comhairle Bhreatainn.

…agus Mandarin

Tha dealas aig Riaghaltas na h-Alba àrdachadh a thoirt air an àireamh de dh’ Albannaich òga le comas Mandarin a bhruidhinn air sgàth:

Le billean neach-labhairt Mandarin aig an taigh ann an Sìona, agus grunn mhillean neach-labhairt eile a’ fuireach anns cha mhòr a h-uile dùthaich air an t-saoghal, tha Mandarin air aon de na cànanan as fharsainge air an t-saoghal. Tha e cuideachd mar aon de na cànanan as mòr-chòrdte air an eadar-lìn.

Ach cuimhnich

Chan urrainnear luach cànan gu bràth a thomhas a rèir àireamh luchd-labhairt. Tha buannachdan dà-chànanas mar an ceudna ge bith dè na cànanan a bhruidhneas agus a dh’ ionnsaicheas tu. Bheir eòlas air Gàidhlig na h-Alba, mar eisimpleir, cothrom dhut air eachdraidh bheairteach agus cultar ar dùthcha. Tha an aon rud a’ buntainn ri cànanan eile a tha air am bruidhinn gu farsaing ann an coimhearsnachdan Albannach leithid Urdu, Hindi, Pòlainnis, Cantonais no Cànan Soidhnidh Bhreatainn.

Ge bith dè an cànan a dh’ ionnsaicheas do phàiste faodaidh e dorsan fhosgladh gu dreuchdan ann an raointean cho eadar-mheasgte ri gnìomhachas, ceòl agus na meadhanan, aig an taigh agus thall thairis.

Bheir a h-uile cànan beairteas agus cothrom dhaibhsan a tha gan ionnsachadh.

Ma bhruidhneas tu ri duine ann an cànan a thuigeas e, thèid sin gu a cheann. Ma bhruidhneas tu ris na chainnt fhèin, thèid sin gu a chridhe. NELSON MANDELA

Tadhail air làrach-lìn SCILT gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu na tagraidhean a chaidh a dhèanamh sa bhileig seo http://bit.ly/SCILT_Parents

Na 10 prìomh chànanan airson adhbharan cultarail, foghlaim, dioplòmasach agus tèarainteachd

Tha an liosta seo a’ tighinn airson aithisg “Languages for the Future” aig Comhairle Bhreatainn.